Ρύθμιση Σωματικού Βάρους

Το σωματικό βάρος αποτελεί ένα μόνο κομμάτι της συνολικής εικόνας. Για την αξιολόγησή του χρησιμοποιούμε διαφορετικούς δείκτες, οι οποίοι μας βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα τόσο το βάρος όσο και τη σύσταση και την κατανομή του σωματικού λίπους.

Δείκτης Μάζας Σώματος (BMI)

Ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ/BMI) συσχετίζει το σωματικό βάρος με το ύψος και αποτελεί ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο εργαλείο αρχικής αξιολόγησης.

ΔΜΣ (kg/m²)	Κατηγορία
<18,5	Ελλιποβαρές
18,5–24,9	Φυσιολογικό βάρος
25,0–29,9	Υπέρβαρο
30,0–34,9	Παχυσαρκία τάξεως Ι
35,0–39,9	Παχυσαρκία τάξεως ΙΙ
≥40,0	Παχυσαρκία τάξεως ΙΙΙ

Ο BMI, ωστόσο, δεν μπορεί από μόνος του να αποτυπώσει τη σύσταση του σώματος, καθώς δεν διαχωρίζει τη λιπώδη από τη μυϊκή μάζα. Για τον λόγο αυτό, η συνολική αξιολόγηση χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη και άλλες παραμέτρους.

Σύσταση σώματος & ποσοστό σωματικού λίπους

Δύο άνθρωποι με το ίδιο βάρος και τον ίδιο BMI μπορεί να έχουν πολύ διαφορετική σύσταση σώματος. Η αξιολόγηση του ποσοστού σωματικού λίπους και της άλιπης μάζας μπορεί επομένως να συμπληρώσει την εικόνα που μας δίνει ο BMI.

Κατηγορία	Άνδρες	Γυναίκες
Απαραίτητο λίπος	2–5%	10–13%
Αθλητές	6–13%	14–20%
Έντονα αθλούμενοι	14–17%	21–24%
Εύρος αναφοράς	18–24%	25–31%
Υψηλό	≥25%	≥32%

Τα ποσοστά αυτά είναι ενδεικτικές κατηγορίες αναφοράς και δεν αποτελούν απόλυτους στόχους για όλους. Το σωματικό λίπος διαφοροποιείται ανάλογα με το φύλο, την ηλικία, τη φυσική δραστηριότητα και τη μέθοδο μέτρησης.

Στο γραφείο, η σύσταση σώματος αξιολογείται με τον αναλυτή TANITA DC-360S.

Περίμετρος μέσης – γιατί έχει σημασία;

Δεν έχει σημασία μόνο πόσο λίπος υπάρχει στο σώμα αλλά και πού βρίσκεται. Η αυξημένη συσσώρευση λίπους στην περιοχή της κοιλιάς σχετίζεται με μεγαλύτερο καρδιομεταβολικό κίνδυνο. Γι’ αυτό η περίμετρος μέσης αποτελεί ένα ακόμη χρήσιμο εργαλείο στην αξιολόγηση, παράλληλα με τον BMI και τη σύσταση σώματος.

	Αυξημένος κίνδυνος	Πολύ αυξημένος κίνδυνος
Άνδρες	≥94 cm	≥102 cm
Γυναίκες	≥80 cm	≥88 cm

Τα παραπάνω σημεία αναφοράς αφορούν ευρωπαϊκούς πληθυσμούς και η ερμηνεία της περιμέτρου μέσης χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη την εθνοτική ομάδα και τη συνολική κλινική εικόνα.

Τι αλλάζει μετά τα 65;

Στους μεγαλύτερους ενήλικες η ερμηνεία του BMI χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή και τα κλασικά όρια των νεότερων ενηλίκων δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται μηχανιστικά.

Η βιβλιογραφία δείχνει ότι χαμηλότερες τιμές BMI, ιδιαίτερα κάτω από περίπου 23 kg/m², μπορεί να συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο στους μεγαλύτερους ενήλικες. Στην τρίτη ηλικία ιδιαίτερη σημασία αποκτούν η επαρκής θρέψη, η διατήρηση της μυϊκής μάζας και η λειτουργικότητα και όχι απλώς η επίτευξη ενός συγκεκριμένου αριθμού βάρους.

Μείωση Σωματικού Βάρους

Η μείωση του σωματικού βάρους μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέρος της φροντίδας της υγείας όταν υπάρχει υπερβάλλον σωματικό λίπος ή/και αυξημένος κίνδυνος για την υγεία.

Η ανάγκη για παρέμβαση αξιολογείται εξατομικευμένα. Ο BMI αποτελεί ένα πρώτο εργαλείο, αλλά συνεκτιμώνται η σύσταση σώματος, η κατανομή του λίπους και η περίμετρος μέσης, το ιατρικό ιστορικό, οι εργαστηριακοί και μεταβολικοί δείκτες, η φυσική δραστηριότητα και η συνολική κατάσταση υγείας.

Γιατί αυξάνεται το σωματικό βάρος;

Η παχυσαρκία είναι μια σύνθετη, πολυπαραγοντική χρόνια νόσος και η ανάπτυξή της δεν μπορεί να αποδοθεί σε μία μόνο αιτία.

Μπορεί να επηρεάζεται από τη διατροφή και το ενεργειακό ισοζύγιο, τη φυσική δραστηριότητα, γενετικούς και βιολογικούς παράγοντες, το περιβάλλον, ψυχοκοινωνικούς παράγοντες, τον ύπνο, καθώς και από ορισμένες παθήσεις ή φαρμακευτικές αγωγές.

Επομένως, η διαχείριση του αυξημένου σωματικού βάρους δεν αποτελεί απλώς ζήτημα «θέλησης» ή αυτοελέγχου. Χρειάζεται να κατανοήσουμε τους παράγοντες που επηρεάζουν τον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά.

Πώς μπορεί να επηρεάσει την υγεία;

Η υπερβολική συσσώρευση λιπώδους ιστού σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης μεταβολικών και χρόνιων νοσημάτων, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, η υπέρταση, μυοσκελετικά προβλήματα και ορισμένες μορφές καρκίνου. Μπορεί επίσης να επηρεάσει τη λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής.

Πώς επιτυγχάνεται η μείωση του σωματικού βάρους;

Η μείωση του βάρους δεν χρειάζεται να σημαίνει αυστηρή δίαιτα, συνεχείς στερήσεις ή ένα πρόγραμμα που δεν μπορεί να εφαρμοστεί στην πραγματική ζωή.

Η διατροφική παρέμβαση σχεδιάζεται εξατομικευμένα, με βάση τις ενεργειακές και θρεπτικές ανάγκες, τη σύσταση σώματος, τη φυσική δραστηριότητα, το ιατρικό ιστορικό, τις διατροφικές συνήθειες και την καθημερινότητα του κάθε ανθρώπου.

Στόχος είναι, όταν ενδείκνυται, η σταδιακή μείωση του υπερβάλλοντος λιπώδους ιστού, με παράλληλη προστασία της μυϊκής μάζας, αλλά και η δημιουργία διατροφικών συνηθειών που μπορούν να υποστηριχθούν μακροπρόθεσμα.

Αύξηση Σωματικού Βάρους

Η αύξηση του σωματικού βάρους μπορεί να είναι απαραίτητη όταν το βάρος ή/και η σύσταση σώματος δεν επαρκούν για να υποστηρίξουν τις ανάγκες, την υγεία και τη λειτουργικότητα του οργανισμού.

Στους ενήλικες, BMI <18,5 kg/m² ταξινομείται ως ελλιποβαρές. Ωστόσο, όπως και στη μείωση βάρους, η αξιολόγηση δεν βασίζεται αποκλειστικά στον BMI. Σημαντικά είναι επίσης η σύσταση σώματος, η μυϊκή μάζα, τυχόν πρόσφατη ή ακούσια απώλεια βάρους, η διατροφική πρόσληψη και το ιατρικό ιστορικό.

Γιατί μπορεί να είναι χαμηλό το σωματικό βάρος;

Το χαμηλό βάρος μπορεί να οφείλεται σε πολλούς και διαφορετικούς παράγοντες. Σε ορισμένους ανθρώπους σχετίζεται με ανεπαρκή ενεργειακή ή θρεπτική πρόσληψη, μειωμένη όρεξη ή αυξημένες ενεργειακές ανάγκες.

Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να σχετίζεται με παθήσεις του γαστρεντερικού και δυσαπορρόφηση, ορμονικές ή άλλες παθολογικές καταστάσεις, φαρμακευτική αγωγή, ψυχολογικούς παράγοντες ή διατροφικές διαταραχές.

Ιδιαίτερα όταν υπάρχει ακούσια ή ανεξήγητη απώλεια βάρους, είναι σημαντικό να διερευνάται πρώτα η αιτία και να μην αντιμετωπίζεται απλώς με την οδηγία «φάε περισσότερο».

Πώς μπορεί να επηρεάσει την υγεία;

Ένα πολύ χαμηλό σωματικό βάρος ή η ανεπαρκής θρέψη μπορεί να συνοδεύονται από ανεπαρκή πρόσληψη ενέργειας, πρωτεΐνης, βιταμινών και μετάλλων, μειωμένη μυϊκή μάζα, αδυναμία και κόπωση. Η υποθρεψία μπορεί επίσης να συνδέεται με συχνότερες λοιμώξεις και δυσκολότερη ανάρρωση.

Γι’ αυτό ο στόχος δεν είναι απλώς να αυξηθούν τα κιλά, αλλά να υποστηριχθούν η θρέψη, η μυϊκή μάζα και η συνολική λειτουργία του οργανισμού.

Πώς επιτυγχάνεται η αύξηση του σωματικού βάρους;

Η σωστή αύξηση βάρους δεν σημαίνει απλώς περισσότερες θερμίδες από οποιαδήποτε πηγή. Στόχος είναι η σταδιακή αύξηση της ενεργειακής και θρεπτικής πρόσληψης μέσα από ένα ισορροπημένο διατροφικό πλάνο που μπορεί να εφαρμοστεί στην καθημερινότητα.

Ανάλογα με τις ανάγκες του ατόμου, μπορεί να χρησιμοποιηθεί μεγαλύτερη συχνότητα γευμάτων και ενδιάμεσων γευμάτων, αύξηση της ενεργειακής πυκνότητας των γευμάτων και επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης. Όταν ο στόχος είναι και η ανάπτυξη μυϊκής μάζας, η διατροφική παρέμβαση μπορεί να συνδυάζεται με κατάλληλη προπόνηση αντιστάσεων.

Ο στόχος δεν είναι απλώς «να πάρουμε κιλά», αλλά να πετύχουμε μια ουσιαστική βελτίωση της θρέψης και της σύστασης σώματος, προσαρμοσμένη στις πραγματικές ανάγκες του κάθε ανθρώπου.

Βιβλιογραφία

World Health Organization (WHO) — Obesity and overweight.
NICE — Overweight and obesity management: identifying and assessing overweight, obesity and central adiposity.
BMI Classification Percentile and Cut-Off Points.
Winter JE et al. — BMI and all-cause mortality in older adults: a meta-analysis. American Journal of Clinical Nutrition.
Position Statement — Obesity and the older person.
CDC/NCHS — NHANES body composition data, 1999–2004.
Body Fat Percentage: Charting Averages in Men and Women.
Body mass index (BMI) and waist measurement.
NHS — Healthy ways to gain weight; Malnutrition; Unintentional weight loss.